Wartość początkowa środków trwałych

Odpisów amortyzacyjnych dokonujemy od wartości początkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. Zważywszy, iż generalnie odpisy amortyzacyjne stanowią koszty uzyskania przychodów, to wartość początkowa składnika majątku ma istotne znaczenie dla ustalenia wysokości podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Wartość początkowa ustalana jest według następujących zasad:

1. Gdy nabycie środka trwałego lub wartości niematerialnej następuje w drodze kupna wartość początkową stanowi cena nabycia, za którą uważa się:
• kwotę należną zbywcy,
• powiększoną o koszty związane z zakupem, naliczone do dnia przekazania środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej do używania (w ustawie podano otwarty katalog kosztów związanych z zakupem powiększającym cenę nabycia – koszty transportu, załadunku i wyładunku, ubezpieczenia w drodze, montażu, instalacji i uruchomienia programów oraz systemów komputerowych, opłat notarialnych, skarbowych i innych, odsetek, prowizji),
• powiększoną o cło i podatek akcyzowy od importu składników majątku,
• pomniejszoną o podatek od towarów i usług, z wyjątkiem przypadków, gdy zgodnie z odrębnymi przepisami podatek od towarów i usług nie stanowi podatku naliczonego albo podatnikowi nie przysługuje obniżenie kwoty należnego podatku o podatek naliczony, albo zwrot różnicy podatku w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług,
• skorygowaną o różnice kursowe, naliczone do dnia przekazania do używania środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej.

Jeżeli nie można ustalić ceny nabycia środków trwałych lub ich części nabytych przez podatników przed dniem założenia ewidencji (lub sporządzenia wykazu) wartość początkową tych środków przyjmuje się w wysokości wynikającej z wyceny dokonanej przez podatnika, z uwzględnieniem cen rynkowych środków trwałych tego samego rodzaju z grudnia roku poprzedzającego rok założenia ewidencji lub sporządzenia wykazu oraz stanu i stopnia ich zużycia. Zważyć należy, iż możliwość przyjęcia wartości początkowej składnika majątku na podstawie wyceny dokonanej przez podatnika dotyczy wyłącznie środków trwałych, nie ma zastosowania do wartości niematerialnych i prawnych.

2. Gdy środek trwały lub wartość niematerialna i prawna zostały nabyte częściowo odpłatnie

wartość początkową stanowi cena ich nabycia, powiększona o wartość przychodu z tytułu nieodpłatnego świadczenia. W tym przypadku wartość nieodpłatnego świadczenia ustala się jako różnicę pomiędzy wartością rynkową środka trwałego, lub
wartości niematerialnej i prawnej, a odpłatnością odpłatnością ponoszoną przez podatnika. W konsekwencji wartość początkową składnika majątku nabytego częściowo odpłatnie ustala się w wysokości wartości rynkowej.

3. Gdy środek trwały został wytworzony we własnym zakresie – wartość początkową stanowi koszt wytworzenia, na który składają się:
• wartość, w cenie nabycia, zużytych do wytworzenia środków trwałych: rzeczowych składników majątku i wykorzystanych usług obcych,
• koszty wynagrodzeń za prace wraz z pochodnymi,
• inne koszty dające się zaliczyć do wartości wytworzonych środków trwałych,
• koszty operacji finansowych – odsetki i prowizje naliczone do dnia przekazania środka trwałego do używania,
• koszty montażu,
• różnice kursowe, naliczone do dnia przekazania do używania środka trwałego. Do kosztu wytworzenia nie zalicza się:
• wartości własnej pracy podatnika, jego małżonka i małoletnich dzieci,
• kosztów ogólnych zarządu,
• kosztów sprzedaży,
• oraz pozostałych kosztów operacyjnych i kosztów operacji finansowych.
Jeżeli podatnik nie może ustalić kosztu wytworzenia, wartość początkową środków trwałych ustala się w wysokości określonej przez biegłego, powołanego przez podatnika. Wycena biegłego powinna uwzględniać ceny rynkowe środków trwałych tego
samego rodzaju z grudnia roku poprzedzającego rok założenia ewidencji. Nadmienić należy, iż konieczność ustalenia wartości początkowej przez biegłego, istnieje także wówczas, gdy składniki majątku były wytworzone na potrzeby własne podatnika, a następnie zostały przeznaczone na potrzeby prowadzonej przez podatnika działalności.

4. Gdy nabycie następuje w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób – za wartość początkową przyjmuje się wartość rynkową środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych z dnia nabycia, chyba że umowa darowizny albo umowa o nieodpłatnym przekazaniu określa tę wartość w niższej wysokości.

5. Gdy nabyciem jest wkład niepieniężny (aport) wniesiony do spółki cywilnej lub osobowej spółki handlowej – za wartość początkową przyjmuje się wartość poszczególnych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, ustaloną przez wspólników na dzień wniesienia wkładu lub udziału, nie wyższą jednak od ich wartości rynkowej z dnia wniesienia wkładu.

6. Wartość początkowa budynków mieszkalnych i lokali mieszkalnych

Podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych, którzy posiadane budynki lub lokale mieszkalne używają dla celów własnej działalności gospodarczej albo wynajmują lub wydzierżawiają na cele działalności gospodarczej lub mieszkaniowe i podejmą decyzję o ich amortyzacji – mają do wyboru dwie metody ustalania wartości początkowej tych środków trwałych, a mianowicie:
• zgodnie z zasadami ogólnymi określonymi dla środków trwałych (cena nabycia, koszt wytworzenia, cena rynkowa),
• według zasady szczególnej (uproszczonej).

W tym przypadku za wartość początkową  w każdym roku podatkowym przyjmuje się wartość stanowiącą iloczyn metrów kwadratowych wynajmowanej, wydzierżawianej lub używanej przez właściciela powierzchni użytkowej tego budynku lub lokalu i kwoty 988 zł. Za powierzchnię użytkową przyjmuje się powierzchnię przyjętą dla celów podatku od nieruchomości. Zaznaczyć należy, iż przy stosowaniu uproszczonej zasady ustalania wartości początkowej wydatki ponoszone na ulepszenie lokalu lub budynku nie zwiększają ich wartości początkowej. Warto wiedzieć, że ta szczególna metoda może być stosowana również do ustalania wartości początkowej własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej.

7. Ulepszenie środków trwałych

Pod pojęciem ulepszenia rozumie się wydatki związane z przebudową, rozbudową, rekonstrukcją, adaptacją lub moderniza cją środka trwałego, w tym także wydatki związane z nabyciem części składowych i peryferyjnych (np. w zestawach komputerowych), których jednostkowa cena nabycia przekracza 3500 zł. Środki trwałe uważa się za ulepszone, gdy:

1) suma wydatków poniesionych na ich przebudowę, rozbudowę, rekonstrukcję, adaptację lub modernizację w danym roku podatkowym przekracza 3500 zł, i
2) wydatki te powodują wzrost wartości użytkowej, którą mierzy się w szczególności:
• okresem używania,
• zdolnością wytwórczą,
• jakością produktów uzyskiwanych za pomocą ulepszonych środków trwałych i kosztami eksploatacji środków trwałych.
Ulepszenie powoduje zwiększenie wartości początkowej środków trwałych. Po ulepszeniu środka trwałego dalszych odpisów amortyzacyjnych dokonuje się według metody i stawki przyjętych przez podatnika przed rozpoczęciem amortyzacji środka trwałego, od wartości uwzględniającej nakłady poniesione na ulepszenie.

Wartość rynkowa

Wartość rynkową, stosowaną do ustalenia wartości początkowej składników majątku, w sytuacjach wymienionych powyżej (w punktach 1-6), określa się na podstawie cen rynkowych, stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich stanu, stopnia zużycia oraz czasu i miejsca odpłatnego zbycia. Należy mieć na uwadze, iż wartość składnika majątku ustalona na podstawie cen rynkowych może być skorygowana przez organy podatkowe. Gdy wycena środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej znacznie odbiega od ich wartości rynkowej, w obrocie składnikami tego samego rodzaju i gatunku, urząd skarbowy lub organ kontroli skarbowej może wezwać podatnika do zmiany tej wartości lub podania przyczyn uzasadniających różnicę. Jeżeli podatnik nie udzieli odpowiedzi, nie dokona zmiany wyceny albo nie wskaże przyczyn, które uzasadniają podanie ceny, znacznie odbiegającej od wartości rynkowej, urząd skarbowy określi wartość początkową z uwzględnieniem opinii biegłych. Zaznaczyć należy, iż w przypadku, gdy wycena dokonana przez biegłego odbiega, o co najmniej 33% od wyceny podatnika, koszty tej opinii ponosi podatnik.

Źródło mf.gov.pl