Inflacja

Dynamika cen konsumpcyjnych w 2004 r. liczona zarówno w ujęciu średniorocznym, jak i w relacji dwunastomiesięcznej była wyższa od założeń przyjętych w ustawie budżetowej.

Średnioroczna inflacja w 2004 r. ukształtowała się w wysokości 3,5%, natomiast wzrost cen konsumpcyjnych liczony w ujęciu XII 2004 r. / XII 2003 r. wyniósł 4,4%.

Od czerwca 2004 r. dwunastomiesięczna inflacja była również wyższa od górnej granicy ciągłego celu inflacyjnego NBP ustalonego na okres po 2003 r. w wysokości 2,5% z możliwością odchylenia o +/- 1 punkt procentowy.

Wyższa od prognozowanej okazała się również dynamika cen produkcji sprzedanej przemysłu. Wzrost cen producentów w 2004 r. wyniósł 7,0% średniorocznie oraz 5,2% w relacji XII 2004 r. / XII 2003 r.

Na wyższy niż zakładano wzrost cen w 2004 r. złożyło się szereg czynników, których siła oddziaływania okazała się znacznie większa niż wcześniej przewidywano. Należały do nich m.in.:

  • ograniczona podaż artykułów rolnych wynikająca z niższych zbiorów w 2003 r. (dotyczyło to zwłaszcza zbóż) oraz niska podaż trzody chlewnej wynikająca z cykliczności hodowli,
  • silny wzrost cen ropy naftowej i metali na rynkach światowych wynikający z niestabilnej sytuacji politycznej oraz ze zwiększonego popytu rozwijających się gospodarek. Ceny ropy Brent na giełdzie w Londynie były w grudniu 2004 r. wyższe o około 33%, w stosunku do analogicznego okresu poprzedniego roku, natomiast ceny podstawowych metali na giełdach światowych wzrosły w tym okresie o około 25%[1]. Podwyżki cen surowców oddziaływały zarówno na dynamikę cen konsumpcyjnych, jak i cen produkcji sprzedanej przemysłu, przy czym siła oddziaływania tego wzrostu na ceny producentów była znacznie większa. Według danych GUS ceny produkcji koksu i produktów rafinacji ropy naftowej były wyższe w grudniu 2004 r., w stosunku do grudnia 2003 r., o 38,8%, a produkcji metali – o 27,0%. Ceny detaliczne paliw silnikowych podwyższono w tym okresie o 17,0%,
  • trwające trzeci rok z rzędu osłabienie złotego. Realna efektywna deprecjacja złotego (kurs ważony geograficzną strukturą polskiego importu i deflowany wskaźnikiem CPI) wyniosła średnio 1,5% w 2004 r. (wobec 5,0% w 2002 r. i 12,1% w 2003 r.),
  • wzrost oczekiwań inflacyjnych w gospodarce. W ciągu całego roku największe banki ankietowane przez Agencję Reuters podniosły swoje prognozy inflacyjne na koniec roku (licząc w relacji XII/XII) z 2,6% w styczniu do 4,4% w grudniu 2004 r. Wzrosły również oczekiwania inflacyjne osób prywatnych badane przez NBP. Średnia oczekiwana stopa inflacji na najbliższe 12 miesięcy zwiększyła się z 2,1% w styczniu do 4,3% w grudniu 2004 r.

W 2004 r. wystąpił specyficzny czynnik wpływający na wzrost inflacji w postaci akcesji Polski do Unii Europejskiej. Szacowano, że z tytułu wejścia Polski do Unii Europejskiej ceny konsumpcyjne mogą wzrosnąć w 2004 r. o około 1,1 punktu procentowego, z czego ceny żywności będą wyższe o 1,4 punktu procentowego. Jako główną przyczynę tego wzrostu przewidywano podwyżki stawek podatków pośrednich oraz zmiany cen żywności wynikające z wprowadzenia instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej. Szacunki wskazywały na to, że wzrost cen z tytułu akcesji rozłoży się na dłuższy okres czasu i nie będzie miał charakteru szokowego.

Wpływ czynników związanych z wejściem do Unii Europejskiej na wzrost inflacji w okresie bezpośrednio przed i po akcesji, w tym zwłaszcza czynników popytowych, okazał się wyższy niż przewidywano. Skutki akcesji w sferze cenowej uwidoczniły się najbardziej we wzroście cen (w relacji XII 2004 r. / XII 2003 r.):

  • materiałów do konserwacji mieszkań o 14,6% (co wpłynęło na wzrost inflacji o 0,45 pkt. proc.) głównie w związku z podwyżką stawki podatku VAT,
  • cukru o 67,1% (co wpłynęło na wzrost inflacji o około 0,38 pkt. proc.) w związku ze wzrostem popytu krajowego w wyniku obaw przed podwyżkami cen po akcesji (z uwagi na unijne regulacje rynku cukru gwarantujące sprzedaż po ustalonych cenach interwencyjnych),
  • mięsa wołowego o 39,7%, drobiu o 13,2% i masła o 13,6% (co łącznie wpłynęło na wzrost inflacji o około 0,37 pkt. proc.) głównie w związku ze zwiększeniem popytu zagranicznego,
  • ryżu o 34,7% oraz bananów o 59,5% (co wpłynęło łącznie na wzrost inflacji o około 0,12 pkt. proc.) w wyniku przyjęcia wspólnej zewnętrznej taryfy celnej.

Tylko wymienione powyżej pozycje odpowiadały za około 30% inflacji liczonej w relacji XII 2004 r. / XII 2003 r., natomiast podwyżki cen wymienionych artykułów żywnościowych podniosły wskaźnik cen w grupie żywności i napojów bezalkoholowych w tym okresie o około 3,2 punktu procentowego, wobec wzrostu cen ogółem w tej grupie w wysokości 7,8%. Łączny wzrost cen w pozostałych grupach asortymentowych był znacznie niższy i wyniósł 3,1%.

[1] LMEX – indeks metali na giełdzie w Londynie.

Źródło: Mf.gov.pl