Fundusze inwestycyjne są formą zbiorowego inwestowania

Fundusze inwestycyjne są formą zbiorowego inwestowania, co oznacza, że inwestorzy (np. osoby fizyczne, firmy) powierzają umówioną kwotę środków finansowych wybranemu funduszowi, a jego zadaniem jest inwestowanie tych powierzonych środków. Dzięki temu pozyskaniu i gromadzeniu środków wielu inwestorów fundusz ma możliwość inwestowania w instrumenty finansowe o dużej wartości (na gregco nie mógłby sobie pozwolić pojedynczy klient – inwestor). Dodatkowo funduszami zarządzają wyspecjalizowani doradcy inwestycyjni, stąd potencjalnie mogą oni osiągać lepsze wyniki inwestowania niż indywidualni inwestorzy – klienci.
Zarząd nad funduszami sprawują poszczególne Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych (TFI). Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych to osoba prawna (firma) zajmująca się koordynacją i zarządzaniem funduszami inwestycyjnymi wchodzącymi w skład Towarzystwa. Takich funduszy może być kilka, kilkanaście lub więcej. W Towarzystwie Funduszy Inwestycyjnych pracują doradcy inwestycyjni (co najmniej dwóch), których zadaniem jest inwestowanie środków. Muszą oni mieć odpowiednie uprawnienia potwierdzone licencją i zdaniem egzaminu państwowego przed Komisją Papierów Wartościowych i Giełd. Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych działają na podstawie Ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U nr 146, poz. 1546 ze zmian.). Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych może powierzyć inwestowanie biuru maklerskiemu lub innemu TFI, jest to jednak obłożone bardzo rygorystycznymi przepisami mającymi na uwadze bezpieczeństwo środków finansowych
uczestników funduszu. Każdy fundusz inwestycyjny powinien mieć swój statut, w którym opisany jest cel tego funduszu, dopuszczalne kategorie lokat, zasady składkowania i polityka inwestycyjna (w jakie papiery i w jakich proporcjach inwestuje). Daje to pewne bezpieczeństwo inwestorowi, bowiem zmiany w takim statucie muszą być zatwierdzone przez Komisję Nadzoru Finansowego. Nazwy „fundusz inwestycyjny” może używać wyłącznie taki fundusz, który został utworzony i prowadzi swoją działalność w oparciu o wymienioną wcześniej Ustawę o funduszach inwestycyjnych. Natomiast wiedzę o stwierdzonych przypadkach nieuprawnionego posługiwania się nazwą „fundusz inwestycyjny” posiada Komisja Nadzoru Finansowego, która publikuje na swoich stronach internetowych ostrzeżenia dotyczące takich instytucji. Inwestorem funduszy inwestycyjnych może stać się każdy, a staje się nim poprzez zakup jednostki uczestnictwa lub certyfikatu inwestycyjnego. By tego dokonać, należy w wybranym Towarzystwie Funduszy Inwestycyjnych wypełnić odpowiedni formularz, który jest jednocześnie zleceniem nabycia wybranych jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych, oraz zapłacić określoną kwotę. Można to zrobić osobiście w biurze danego TFI, w biurze maklerskim lub banku. Będąc już uczestnikiem danego funduszu, można dokupić lub sprzedać funduszowi dowolną ilość jednostek. Inwestowanie w fundusze inwestycyjne zakłada jednak długoterminowość.
Fundusze inwestycyjne dzieli się na fundusze otwarte i fundusze zamknięte.
Fundusz inwestycyjny otwarty to taki, którego jednostki uczestnictwa można nabyć w każdej chwili i inwestor zawsze może zażądać ich odkupienia przez fundusz, nie można jednak odsprzedać ich osobom trzecim. Liczba uczestników takiego funduszu nie jest stała. Fundusz inwestycyjny może swoje jednostki uczestnictwa sprzedawać bezpośrednio lub też za pomocą Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych, które nim zarządza, biur maklerskich, banków i innych podmiotów, które mają odpowiednie zezwolenie Komisji Nadzoru Finansowego na dokonywanie tego rodzaju operacji. W otwartych funduszach inwestycyjnych organem zarządzającym są opisane wyżej Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych. Fundusz inwestycyjny zamknięty ma stałą liczbę uczestników – są to osoby, które w danym czasie zakupiły wyemitowane certyfikaty inwestycyjne. Liczba uczestników takiego funduszu wzrośnie dopiero wtedy, gdy zdecyduje się on na kolejną emisję certyfikatów inwestycyjnych.
Uczestnik zamkniętego funduszu inwestycyjnego może odsprzedać swój certyfikat inwestycyjny osobie trzeciej. W zamkniętym funduszu inwestycyjnym organem jest rada inwestorów bądź zgromadzenie inwestorów. Lokowanie środków w fundusze inwestycyjne jest uważane za dość bezpieczne. Dzieje się tak z zasadniczych powodów:
♦ fundusz inwestycyjny otwarty uniemożliwia TFI lokowanie funduszy w lokaty uznane za obarczone zbyt dużym ryzykiem (np. w kruszce czy spółki z o.o. – poza tymi, które spełnią bardzo rygorystyczne warunki dopuszczenia akcji do obrotu publicznego);
♦ fundusz stwarza możliwości tzw. dywersyfikacji ryzyka, czyli doboru różnorodnych form dla ulokowania środków. To znaczy, że inwestycje są rozłożone w taki sposób, by w nieoczekiwanych sytuacjach kryzysowych jak najmniej stracić.
Inwestycja w fundusze inwestycyjne jest z pewnością dobra dla osób, które mają zbyt mało czasu, by samodzielnie się zająć np. inwestowaniem na giełdzie, lub dla tych, które nie mają doświadczenia w dziedzinie inwestowania, a chcą pomnożyć swój kapitał. Nim zainwestuje się w fundusz, należy jednak sprecyzować swoje oczekiwania względem inwestycji i dowiedzieć się jak najwięcej o funduszu inwestycyjnym i towarzystwie nim zarządzającym. Przy określaniu oczekiwań potrzebna jest świadomość tego, w jakim celu chce się zainwestować, na jaki czas i jaki kapitał. Pracownicy funduszu natomiast przy pomocy prostych testów (zestawów pytań dotyczących zachowań w różnych sytuacjach) pomogą ustalić tzw. skłonność do ryzyka. Przed podpisaniem umowy należy koniecznie zapoznać się ze statutem funduszu oraz prospektem informacyjnym. Kryterium wyboru ulokowania środków w danym TFI jest zazwyczaj stopa zwrotu funduszu – jest to wskaźnik zmiany wartości jednostki funduszu, podawany zazwyczaj w procentach w skali roku. Im wyższa jest ta stopa zwrotu funduszu, tym fundusz zarobił więcej dla swoich klientów. Nie należy jednak zapominać o innych, równie ważnych cechach funduszu, jak choćby:
♦ cel i polityka inwestycyjna funduszu (czy są zgodne z akceptowanym poziomem ryzyka potencjalnego inwestora),90
♦ zasady realizacji wypłat z inwestycji,
♦ koszty związane z uczestnictwem w funduszu.
Inwestując w fundusze inwestycyjne, powierzamy nasze środki TFI, a ich pracownicy mają je inwestować z zapisanym w umowie zabezpieczeniem. Uczestnik funduszu inwestycyjnego ponosi zatem za to ustalone opłaty. Składają się na nie:
♦ opłata manipulacyjna początkowa, zwykle ustalana procentowo w zależności od kwoty wniesionych środków;
♦ opłata za zbywanie i odkupywanie jednostek uczestnictwa;
♦ opłata za zarządzanie.
W funduszach inwestycyjnych nie powinno być kosztów ukrytych, a istniejące koszty powinny być wymieniane w prospektach informacyjnych. Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych z reguły w umowie zawierają też warunek opłaty za wcześniejsze wycofanie środków, która jest z reguły procentowa. Dotyczy ona sytuacji, gdy uczestnik wycofuje swoje środki przed upływem minimalnego okresu inwestowania, czyli umówionego czasu, w którym inwestycja może zacząć przynosić zysk. Dochody z tytułu udziału w funduszach inwestycyjnych są opodatkowane w formie zryczałtowanej w kwocie 19% od uzyskanego dochodu. Podatek ten jest naliczany dopiero w chwili umarzania jednostek uczestnictwa (fundusze otwarte) czy certyfikatów inwestycyjnych (fundusze zamknięte). Wyróżniamy następujące rodzaje funduszy:
♦ fundusz obligacji, w którym dominującym składnikiem inwestycji są obligacje. Zalicza się go do funduszy o niskim poziomie ryzyka (ale nie zerowym) i przeznaczony jest dla osób, które nie akceptują ryzyka związanego z zakupem akcji (to tzw. inwestorzy portfela bezpiecznego);
♦ fundusz stabilnego wzrostu, w którym prócz obligacji i bonów skarbowych inwestuje się też w akcje przedsiębiorstw (lecz nie więcej niż 40% aktywów), w związku z czym ma nieco wyższy poziom ryzyka;
♦ fundusz zrównoważony, w którym zestaw składników inwestowania jest analogiczny do tego w funduszu stabilnego rozwoju, z tym że większy może być udział akcji przedsiębiorstw (do 60%);
♦ fundusz akcji, gdzie dominują akcje przedsiębiorstw (mogą nawet stanowić 100% aktywów funduszu). Ten fundusz oferuje najwyższe stopy zwrotu, ale jest zarazem obarczony najwyższym ryzykiem inwestycji, bo generuje bardzo duże zyski w hossie i największe straty w chwilach załamania rynku. Przeznaczony jest dla tzw. inwestorów portfela agresywnego.

Źródło :
Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Warszawa 2014
„Usługi finansowe. Poradnik dla osób starszych” (http://www.rpo.gov.pl/pl/content/us%C5%82ugi-finansowe-poradnik-dla-os%C3%B3b-starszych)